Net ve Brüt Maaş Arasındaki Fark: Vergi Etkisini Anlama
Kısa cevap: Brüt maaş, işverenin sizin için taahhüt ettiği kesinti öncesi tutardır; net maaş ise sigorta primleri ve vergiler düşüldükten sonra hesabınıza geçen paradır. İkisi arasındaki fark sabit bir oran değildir: yıl içinde gelir vergisi diliminiz yükseldikçe aynı brüt maaştan daha az net alırsınız. Bu yüzden iki iş teklifini karşılaştırırken tek başına brüt rakama bakmak yanıltıcıdır; bütçenizi de yalnızca net gelir üzerinden kurmalısınız.
Brüt maaş tam olarak neyi ifade eder?
Brüt maaş, iş sözleşmenizde yazan ve bordronun en üstünde yer alan tutardır. İşveren açısından bu rakam bile toplam maliyet değildir; işverenin ayrıca ödediği sigorta payları vardır. Çalışan açısından ise brüt, "kesintilerin hesaplanacağı taban" anlamına gelir. Prim, ikramiye ve fazla mesai ödemeleri de genellikle brüt olarak konuşulur; yani 10.000 TL'lik bir prim, cebinize 10.000 TL olarak girmez.
Net maaşa giden yolda hangi kesintiler var?
Türkiye'deki bordro mantığında dört ana kalem öne çıkar:
- SGK işçi payı: Brütün belirli bir yüzdesi olarak kesilir, emeklilik ve sağlık haklarınızı finanse eder.
- İşsizlik sigortası işçi payı: Daha küçük oranlı, ancak her ay tekrarlayan bir kesintidir.
- Gelir vergisi: Sigorta kesintileri düşüldükten sonra kalan matrah üzerinden, artan oranlı dilimlere göre hesaplanır.
- Damga vergisi: Brüt üzerinden alınan, oranı düşük ama düzenli bir kesintidir.
Ayrıca asgari ücret tutarına denk gelen kısım için gelir ve damga vergisi istisnası uygulanır; bu istisna, düşük ve orta gelirlerde net maaşı hissedilir şekilde yukarı çeker. Oranlar ve istisna tutarları yıldan yıla güncellendiği için, kesin hesap yaparken bordronuzdaki güncel kalemleri esas alın.
Hesap hangi sırayla yapılıyor?
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Brüt maaş | Başlangıç tutarı |
| 2 | SGK ve işsizlik işçi payı düşülür | Vergi matrahı |
| 3 | Matraha gelir vergisi dilimi uygulanır | Gelir vergisi |
| 4 | Brüt üzerinden damga vergisi hesaplanır | Damga vergisi |
| 5 | İstisnalar mahsup edilir | Ödenecek vergi |
| 6 | Brüt − tüm kesintiler | Net maaş |
Bu sıralamayı bilmek, "neden meslektaşımla aynı brüt maaşı alıyorum ama netlerimiz farklı?" sorusunun cevabını da verir: kümülatif vergi matrahınız, işe giriş tarihiniz veya yıl içinde aldığınız primler farklıysa dilimleriniz de farklılaşır.
Neden yılın ortasında maaşım "düşüyor"?
Gelir vergisi kümülatif çalışır. Ocak ayından itibaren kazandığınız matrah biriktikçe bir üst dilime geçersiniz ve aynı brüt maaştan daha yüksek vergi kesilir. Yani net maaşınız düşmez; vergi yükünüz artar. Yılın ikinci yarısında geliri azalan bir çalışan için doğru strateji, yıllık ortalama net geliri hesaplayıp bütçeyi buna göre kurmaktır. Adım adım bütçe kurma rehberinde anlatılan yöntemle, ilk aylardaki fazla nakdi doğrudan harcamak yerine son çeyreğin daralmasına karşı ayırmak işe yarar.
İki iş teklifini nasıl karşılaştırmalıyım?
Karar aşamasındaysanız şu kontrol listesini kullanın:
- © 2026 Birikimvebutce